Жиі кездесетін мәселелер мен мифтер

Мысық кенеттен лотоктан тыс жерге сия немесе нәжісін тастай бастаса, бұл сізді жазалау әрекеті емес. Мұндай мінез-құлық көбінесе мысықтың өзінде немесе оның жағдайында бір нәрсенің дұрыс еместігін білдіреді.

Себебі ауырсыну, несеп жолдарының ауруы, стресс, қолайсыз лоток, сай келмейтін толтырғыш немесе басқа мысықпен қақтығыс болуы мүмкін. Кейде мысық басқа орынды тек сол жерде өзін тыныш сезінгендіктен таңдай бастайды.

Иесі не істеуі керек? Мінез-құлық кенеттен пайда болса, алдымен ветеринарға көрініп, медициналық мәселені жоққа шығарған жөн. Одан кейін локтың өзін тексеріңіз: жеткілікті үлкен бе, таза ма, ыңғайлы жерде тұр ма және мысық оны басқа жануарлармен соқтықпай, тыныш пайдалана ала ма.

Маңызды: мысықты ұрыспаңыз және мұрнын лужаға тықпаңыз. Бұл оған не қалайтыныңызды түсіндірмейді, керісінше қосымша стресс мәселені тек күшейтуі мүмкін. Мысыққа өзіне түсінікті тілде — жаза арқылы емес, шыдамдылықпен түсіндіріңіз.

Мысықтар мұртына тиетін нәрселерге шынымен өте сезімтал келеді. Сондықтан кейбір жануарлар кең әрі таяз ыдыстан тамақтануды жөн көреді.

Бірақ «мұрттың шаршауы» туралы кең тараған түсініктеменің әзірге жеткілікті ғылыми дәлелі жоқ. Бір зерттеуде мысықтардың әдеттегі терең табақшадан айқын дискомфорт сезінетінінің нақты белгісі табылмады. Соған қарамастан, жануарлардың бір бөлігі шынымен арнайы кең табақшаны артық көрді.

Сондықтан бұл жерде ең дұрысы — мысықтың өзіне қарау. Егер ол жемді үнемі еденге шығарса, табақшаның тек шетінен жесе немесе жалпақ тәрелкені айқын артық көрсе — оны кең әрі таяз табақшаға ауыстырып көріңіз. Бұл қымбат тұрмайтын, тамақтануды ыңғайлырақ ететін тәсіл.

Және тағы бір маңызды сәт: табақша тұрақты әрі оңай жуылатын болуы керек. Кейбір мысықтар оны ешкім мазаламайтын тыныш жерде жеуді де жөн көреді.

Адам үшін жиһазды қайта орналастыру — жай ғана интерьерді өзгерту. Ал мысық үшін үй — таныс жолдардың, иістердің, демалыс орындарының және қауіпсіз нүктелердің жиынтығы.

Сондықтан үлкен өзгерістер шынымен стресс тудыруы мүмкін. Әсіресе бір мезгілде локтың, тамақтану орнының, жатар жердің орны өзгерсе немесе сүйікті жасырыну орны жоғалып кетсе.

Бұл диванды мүлде жылжытуға болмайды дегенді білдірмейді. Мысық өзгерістерге бейімделе алады. Бірақ мысығыңыз алаңдаушыл болса, бәрін бірден өзгертпей, оған жаңалықтарға үйренуге уақыт беру дұрысырақ.

Қайта жиһаздау жасасаңыз, оған бірнеше таныс нәрсені қалдырыңыз: сүйікті жатар орнын, жасырыну орнын, тырнақ өткізгішті және әдеттегі ресурстарға қолжетімділікті. Өзгерістерден кейін мысыққа жаңа кеңістікті өз бетінше зерттеуге мүмкіндік беріңіз.

Оған әсіресе кете алатын, ешкім тимейтін орын болғаны маңызды.

Көптеген мысықтар адамның қасында болғанды жақсы көреді, бірақ оларды ұстап тұрғанды немесе қаламаса да ұзақ сипағанды жақсы көрмейді.

Мысық бетін бұрса, денесі керілсе, құйрығын қозғаса, құлағын басса немесе сипағаннан кейін кенеттен өзін-өзі жалай бастаса, бұл «маған осы жеткілікті» деген сигнал болуы мүмкін.

Мысықта байланысты тоқтату мүмкіндігі әрқашан болуы керек. Мысықтардың мінез-құлқын зерттеу көрсеткендей, жануарға таңдау берілгенде және оны байланысты жалғастыруға мәжбүрлемегенде, қарым-қатынас әлдеқайда тыныш өтеді.

Мынадай қарапайым ережені қолданып көріңіз: бірнеше секунд сипаңыз — тоқтап, реакциясын бақылаңыз. Егер мысық өзі қолыңызға жақындай берсе, жалғастыруға болады. Кетіп бара жатса — қоя беріңіз.

Осылайша мысық сіздің қасыңызда қорғанудың немесе жағымсыз тиюге шыдаудың қажеті жоқ екенін бірте-бірте түсінеді. Байланыс орнатуға қарым-қатынастан кейін бірден берілген сүйікті дәм де көмектеседі — осылай мысық адаммен байланыстың жағымды әрі қауіпсіз екенін есінде сақтайды.

Мысықтар қатаң түнгі жануарлар емес. Олардың табиғи белсенділігі көбіне таңертең мен кешке қарай артады. Сондықтан мысықтың күндіз ұйықтап, кешке қарай пәтер бойы жүгіре бастауы — өз алдына қалыпты жағдай.

Мәселе жануардың күндіз ойнауға, кеңістікті зерттеуге және тамақ іздеуге, яғни табиғи қажеттіліктерін жүзеге асыруға мүмкіндігі дерлік болмаған кезде туындайды. Үй мысығына жай ғана «диванда жату» жеткіліксіз — оған аңды аңдау, қуу, іздеу және тамақ табу сияқты табиғи мінез-құлыққа ұқсас әрекеттер қажет.

Иесі не істеуі керек? Таңғы сағат төртте әр түнгі жүгіріске тұрып, мысықпен сөйлесудің, оны тамақтандырудың немесе ойын бастаудың қажеті жоқ. Егер әрбір түнгі жүгіріс назар аудару немесе тамақпен аяқталса, мұндай мінез-құлық бекіп қалуы мүмкін: мысық түнгі белсенділіктің адамды шынымен оятатынын байқап алады.

Белсенділікті кешке ауыстырған дұрысырақ. Ұйықтауға бірнеше сағат қалғанда мысықпен қармақ немесе қууға болатын басқа ойыншықпен белсенді ойнап алуға, содан кейін әдеттегі тамақ порциясын беруге болады. Күндіз де мысыққа өз бетінше белсенділік көрсетуге мүмкіндік қалдырған пайдалы: тырнақ өткізгіш, бақылауға арналған биік орын, ойыншықтар және басқатырғыш-таситерлер.

Бұл ретте мысықты «түнге дейін шаршасын» деп арнайы ұйықтатпай қоюдың қажеті жоқ — мысықтар тәулігіне көп сағат ұйықтауы қалыпты жағдай, ал ұйықтаудың өзін мәселе деп қарауға болмайды.

Және тағы бір маңызды сәт: түнгі айқай-шу немесе мазасыздық кенеттен пайда болса, әсіресе ересек немесе егде жастағы мысықта, мұны тек мінезге теліп қоймаған жөн — мінез-құлықтың өзгеруі кейде ауырсынумен немесе аурумен байланысты болады және ветеринарлық бағалауды қажет етеді.

Иесінің басты міндеті — «түнгі жүгірісті мүлде тыю» емес, мысыққа күндіз бен кеште жеткілікті лайықты айналысулар болуын қамтамасыз ету, сонда түнгі ойындар назар аудартудың тәсіліне айналмайды.

Үй мысығының өмірінен стрессті толығымен алып тастау мүмкін емес: қонақтар, шаңсорғыш, жөндеу, қатты дыбыстар, тасымалдау сөмкесі және ветеринарға бару әрқашан болады.

Иесінің міндеті пәтерді мүлдем тыныш әрі өзгеріссіз ету емес. Мысыққа жағдайды өзі бақылай алу мүмкіндігін беру әлдеқайда маңызды. Ол қорықса, кетуге, жасырынуға немесе биікке шығуға мүмкіндігі болуы керек — зерттеулер жасырыну орнының болуы мысықтардағы стресс белгілерін шынымен азайта алатынын көрсетеді.

Сондықтан үйде бірнеше қауіпсіз орын жасаған жөн. Бұл үйшік, қорап, сөре, мысық кешенінің жоғарғы қабаты немесе жай ғана тыныш бұрыш болуы мүмкін.

Басты ереже: мысық сол жерге жасырынуға кетсе, оны байланыс орнату үшін сол жерден суырып алудың қажеті жоқ.

Мысық балаларына қатысты әдетте «лотокты пайдалануға үйрету» емес, локтың ең қолайлы дәретхана орнына айналатын жағдай жасау деген дұрысырақ. Дәл осы принциптер ересек мысыққа да қатысты.

Мысықтар дәретке отыратын белгілі бір орындарды өздері таңдайды, бірақ бұл таңдауға локтың орны, өлшемі, тазалығы, толтырғышы және қауіпсіздік сезімі қатты әсер етеді.

Локтың өзінен бастаңыз. Ол мысық еркін бұрылып, қазына алатындай жеткілікті үлкен болуы керек — бұл олар үшін шынымен маңызды. Ветеринарлар көбіне мынадай ережеге сүйенеді: локтың ұзындығы мысықтың мұрнынан құйрығының ұшына дейінгі дене ұзындығынан шамамен 1,5 есе үлкен болуы керек. Мысық баласы үшін шығатын жердегі борттардың тым биік болмауы аса маңызды.

Локты мысық еркін жете алатын тыныш жерге қойыңыз — табақшалардың қасына емес және оны шу, адамдар немесе басқа жануарлар үнемі үрейлендіретін жерге қоймаңыз.

Мысықтар бірнешеу болса, бір локтың өзі жеткіліксіз болуы мүмкін. Кең тараған ұсыныс — мысықтар санына бір локтан плюс тағы бір қосымша лоток. Оларды бір-біріне жақын емес, әртүрлі қолжетімді жерлерге орналастырған дұрыс.

Тазалық өте маңызды. Кесектер мен ластануды тұрақты түрде тазалап тұру керек, ал локтың өзін де мезгіл-мезгіл толық жуу керек. Күшті хош иісті құралдарды пайдаланбаған жөн: адамға жағымды көрінетін иіс мысыққа ұнамауы мүмкін.

Мысық баласы үйге жаңа келген болса, ұйықтағаннан, тамақтанғаннан немесе белсенді ойнағаннан кейін оны бірнеше рет локтың қасына тыныш қойып қарауға болады. Бірақ оны ішінде ұстап тұрудың, оданда бетер ұрысудың қажеті жоқ.

Мысықты дұрыс емес жерге дәреттенгені үшін жалпы жазалауға болмайды. Бұлай істегенде орынмен байланысты жағымды ассоциация емес, стресс бекиді.

Мысық басқа жерге сіңсе, иісті жақсылап тазалау маңызды — әйтпесе сол орын қайтадан дәретхана ретінде тартымды бола бастауы мүмкін. Қажет болса, сол жерге уақытша қосымша лоток қойып, кейін оны бірте-бірте керекті орынға жылжытыңыз.

Ең бастысы: бұрын локтты қалыпты пайдаланып жүрген ересек мысық кенеттен одан тыс жерге сия бастаса, бұл енді «үйрету» мәселесі емес. Алдымен себебін іздеу керек — бұл несеп жолдарының ауруы, ауырсыну, ішек проблемалары, стресс, басқа мысықпен қақтығыс немесе қолайсыз лоток болуы мүмкін. Мұндай жағдайларды ветеринарға барудан бастап, жүйелі түрде талдаған жөн.

Ереже қарапайым: мысық баласына — қолайлы лоток және тыныш танысу, локтты кенеттен пайдаланбай қалған ересек мысыққа — алдымен денсаулықты тексеру. Бұл тәсіл мысыққа «қайда дәретке отыруға болатынын түсіндіруге» тырысқаннан әлдеқайда тиімді.

1. Алдымен дұрыс лоток дайындаңыз. Ол мысық баласы еркін бұрылып, қазына алатындай жеткілікті үлкен болуы керек. Кішкентай мысық баласы үшін оның өзі еркін кіре алатын аласа локтты таңдаған дұрыс — жабық лоток алғашқы кезде міндетті емес, ашық лоток әдетте танысу үшін оңайырақ. Толтырғышты иіссіз түрін пайдаланған жөн; егер мысық баласы белгілі бір толтырғышқа (мысалы, бетонды немесе ағаш) қазірдің өзінде үйренген болса, алғашқы кезде дәл соны қалдырып, кейін ғана жаңасына көшірген дұрыс. Мысық балаларының табан-саусақтары кішкентай болатынын және оларға толтырғыш үстімен жүру ыңғайлы болу керектігін ескеріңіз — ірі әрі үшкір түйіршіктер жұмсақ табан ішектерін жарақаттауы мүмкін.

2. Локты тыныш жерге қойыңыз. Мысық баласы локтты оңай тауып, оған үнемі қолжетімділігі болуы керек. Оны тамақ пен су табақшаларының қасына, кір жуғыш машинаның жанына немесе адамдар үнемі жүріп өтетін жерге қоймаңыз. Пәтер үлкен болса, алғашқы кезде әртүрлі жерлерге бірнеше лоток қоюға болады.

3. Ұйқыдан және тамақтан кейін локтты көрсетіңіз. Бұл үйрету үшін ең қолайлы сәттердің бірі. Мысық баласы оянған, тамақтанған немесе белсенді ойнаған соң, оны тыныш түрде локтке апарыңыз. Оны ішіне қойып, бәрін өзі зерттеуіне мүмкіндік беруге болады. Оның аяқтарын толтырғыш үстімен қозғап, «көму» қимылын жасатудың қажеті жоқ — мысық баласы бұл жердің дәретхана үшін арналғанын өзі түсінуі керек. Үйде басқа мысық немесе ересек жануар бар болса, оның иісі мысық баласы үшін керекті бағдар болады.

4. Сигналдарды бақылаңыз. Мысық баласы едендi иіскей бастаса, шеңбер сызып жүрсе, бұрыш іздесе, отыра бастаса немесе аяқтарымен бетті тырнай бастаса — оны тыныш түрде локтке апарыңыз. Ол локтты пайдаланса, оған кедергі жасамаңыз және содан кейін бірден қолыңызға алмаңыз; мінез-құлқын бекіту үшін мысық баласын тыныш мақтап, дәм беруге болады.

5. Алғашқы күндері кеңістікті шектеңіз. Мысық баласы жаңа ғана үйге келген болса, оған бірден бүкіл пәтерді ашудың қажеті жоқ. Лоток, су, тамақ, ұйықтайтын орын, жасырыну орны және ойыншықтар тұратын бір тыныш бөлмеден бастауға болады. Мысық баласы локтты тұрақты пайдалана бастағанда, қалған бөлмелерді біртіндеп ашыңыз — солай оған дәретхананың орнын есте сақтау оңайырақ болады.

6. Локтты тұрақты тазалап тұрыңыз. Мысықтар лас локтты пайдаланудан бас тартуы мүмкін. Несеп пен нәжісті тұрақты алып тастаңыз, ал локтың өзін қатты әсерлі және күшті иісті құралдарсыз жуыңыз. Толтырғышты әр пайдаланудан кейін толық ауыстырудың қажеті жоқ — жиілігі толтырғыш түріне байланысты.

7. Мысық баласы тыс жерге сіңсе — ұрыспаңыз. Бұл өте маңызды: айқайламаңыз, мұрнын тықпаңыз және жазаламаңыз. Ол жазаны ереже түсіндіру ретінде қабылдамайды, керісінше сізден немесе дәретке отыру процесінің өзінен қорқа бастауы мүмкін. Орынды тыныш тазалап, жануар іздерін тазартуға арналған арнайы құралдармен иісін жақсылап кетіріңіз. Мысық баласы үнемі бір бұрышты таңдай берсе, сол жерге уақытша лоток қойыңыз — ол оны пайдалана бастағанда, локтты бірте-бірте керекті орынға жылжытуға болады, көбіне мысық дәретхананың артынан еріп отырады.

8. Қателер қайталана берсе — себебін іздеңіз. Бұл міндетті түрде мысық баласы «түсінбеді» дегенді білдірмейді. Мүмкін: лоток тым кішкентай; борттар тым биік; толтырғыш ұнамайды; лоток шулы жерде тұр; басқа мысық дәретхананы пайдалануға кедергі жасайды; лоток жеткілікті таза емес; мысық балаға оған жету жай ғана ыңғайсыз; есігі бар жабық дәретхана қажет. Мысық баласы жиі аз мөлшерде сіңсе, күш салса, зәр шығарған кезде мияулап жатса, зәрінде қан пайда болса немесе кенеттен локтты пайдаланбай қойса — ветеринарға көрінген жөн.

Алғашқы күндерге арналған қарапайым схема: оянды → лоток;
тамақтанды → лоток;
ойнады → лоток;
орын іздей бастады немесе отыра бастады → тыныш түрде локтке апару;
дұрыс сіңді → мақтау;
тыс жерге сіңді → жазаламай иісін тазалап, себебін анықтау.

Және ең бастысы: мысық баласын локтты пайдалануға «мәжбүрлеудің» қажеті жоқ. Локтты дәретхана үшін ең түсінікті, қолжетімді және ыңғайлы орынға айналдыру керек — әдетте дәл осы тәсіл ең жақсы нәтиже береді.

Үйде екі мысық тұрғанда, олар бір-бірін қуалап жүгіруі, аяқтарымен ұстап алуы, тіпті тістелеуі де мүмкін. Сырттай қарағанда, олардың қазір ойнап жатқанын немесе арасында шынымен жанжал бар екенін ажырату кейде қиын.

Бір ғана сәтке емес, мысықтардың жанасқанға дейін, жанасқан кезде және одан кейін өзін қалай ұстайтынына қараған жөн.

Қысқа жауап керек болса: егер мысықтардың ойнап жатқанын немесе шынымен төбелесіп жатқанын түсіне алмасаңыз, көбіне бұл жай ғана ойын. Нағыз төбелес бірден көрініп тұрады.

Қашан ойынға ұқсайды

Ойын кезінде мысықтар әдетте рөлдерін кезек-кезегімен ауыстырып отырады. Біреуі екіншісін қуады, бірнеше секундтан кейін өзі қашып бара жатады. Эпизодтардың арасында олар тыныш тарап, өз істерімен айналысып, қайтадан ойнай бастауы мүмкін.

Тіпті едәуір шулы жағаласу да міндетті түрде агрессияны білдірмейді.

Қашан жанжалға ұқсайды

Бір мысық екіншісін үнемі қуалап, ал екіншісі үнемі қашып, тығылуға тырысса, сақ болған жөн. Әсіресе ысқырған, ырылдаған, қатты айқайлаған, құлағын жапырған, денесі кернеулі, жүні едірейген және аяғымен кенет соққан кезде.

Жақсы бағдар: егер бір мысық қарым-қатынасты тоқтатқысы келсе, ал екіншісі оны жібермесе, бұл енді зиянсыз ойын емес.

Иесі не істеуі керек

Жанжалдар қайталанса, мысықтарды «өздері шешсін» деп қалдырмаңыз. Оларды қолмен ажыратуға әрекеттенбеңіз — мұндай сәтте мысық кездейсоқ тістеп алуы немесе тырнап алуы мүмкін.

Жануарларды сабырмен бөліп, тыныштануға уақыт беріп, бөлек кеңістік қамтамасыз еткен дұрыс.

Үйде ресурстар жеткілікті ме, соны тексеріңіз: лотоктар, тостағандар, жатын орындар, тығылатын жерлер және шегінуге болатын орындар. Кейде жанжал мысықтардың «бір-бірін ұнатпайтындығынан» емес, олардың біреуі екіншісінің қысымын үнемі сезініп жүргендіктен басталады.

Мәселелер қайталанса, зоопсихологқа жүгіну — тамаша шешім. Есте болсын: мысықтарда адамға тән ойлау жоқ, олар әлемді адамдардан басқаша қабылдайды.

Мысықтың өзі үшін не маңызды

Мысық үшін қарым-қатынастан бас тарта алу мүмкіндігі өте маңызды. Ол кете алатынын, тығыла алатынын, тыныш тамақтана алатынын немесе лотокқа бара алатынын және онда екінші мысықты кездестірмейтінін білуі керек. Кейде мысықтарды бөлек бөлмелерге бөлу көмектеседі: онда тамақ та, су да, лоток та болуы керек.

Иә, лотоктар кейде әртүрлі бөлмелерде тұруы мүмкін. Жоба авторында жабық лоток ваннада да, дәлізде де, жатын бөлмеде де тұр. Мұның бәрі мысықтардың жайлылығы үшін — және бұл шынымен көмектеседі.

Егер мысық үнемі тығылса, ойнауды қойса, нашар тамақтанса немесе үнемі күйзеліста жүрсе, бұл жағдайға мұқият қарап, қажет болса, ветеринар дәрігерге немесе мысықтардың мінез-құлқы жөніндегі маманға жүгінуге себеп.

Кетситтер — пәтерге келіп, жем сала салатын жай адам ғана емес. Сіз жоқ кезде ол іс жүзінде мысығыңыздың әдеттегі өміріне жауап беретін адамға айналады.

Сондықтан оны сапар алдындағы соңғы күні емес, алдын ала таңдаған дұрыс. Сондай-ақ бұл адамға сенімді болу және оның байланыс деректері болуы маңызды (ал тамаша жағдайда — ресми құжаттарының деректері де).

Алдымен оларды таныстырыңыз

Кетситтерден сіз кетпей тұрып келуін сұраңыз. Пәтерді көрсетіп, мысығыңыздың күні әдетте қалай өтетінін айтып беріңіз.

Адамның өзіңізге ұнағанына ғана емес, мысықтың өзінің реакциясына да назар аударыңыз. Біреулер бірден танысуға барады, ал біреулер алыстан бақылағанды жөн көреді. Мысықты қарым-қатынасқа мәжбүрлемеңіз.

Жақсы кетситтер мысықпен кез келген бағамен тез арада дос болуға тырыспайды. Ол жанында сабырмен жүре алады және мысықтың шекарасын құрметтейді.

Міндетті түрде не айту керек

Қарапайым әрі түсінікті нұсқаулық қалдырыңыз:

• қашан және қанша тамақтандыру керек;
• су қайда тұр;
• лотокты қаншалықты жиі тазалау керек;
• мысық ойнағанды ұнатады ма және немен;
• оны қолға алуға бола ма;
• ол әдетте қайда тығылады немесе ұйықтайды;
• оның мінез-құлқында қандай ерекшеліктер бар;
• ол дәрі қабылдай ма.

Сондай-ақ мысыққа бірдеңе болып қалған жағдайда ветеринарлық клиниканың нөмірі мен мекенжайын және өз байланысыңызды қалдырыңыз. Мысықтың ветеринарға баруына қажет барлық заттарды алдын ала дайындап қойған дұрыс.

Келу кезінде не істеуін сұрау керек

Кетситтер әр жолы жай ғана жем қалдырып қоймай, мысықтың жағдайына шынымен қараса жақсы.

Ол мысықтың тамақ жегенін, таза су бар-жоғын, лотокты қолданатынын және әдеттегідей көрінетінін тексеріп тұрсын. Егер мысық кенет әдеттен тыс әлсіреп қалса, тығылса, тамақтан бас тартса немесе әдеттегіден мүлде бөлек әрекет етсе, бұл туралы сізге хабарлауы маңызды.

Әр келуден кейін қысқа фото немесе бейне жіберуге келісу — жақсы тәжірибе. Бұл мысықтың сізсіз уақытты қалай өткізіп жатқанын түсінуге көмектеседі (және сүйікті жануарыңызды көріп, жай ғана қуануға мүмкіндік береді).

Немесе смартфон арқылы бақылау үшін камералар орнатуға болады.

Мысықтармен ойнау маңызды. Егер мысығыңыз кетситтермен жақсы тіл табысса, әр келген сайын мысықпен қандай да бір белсенділік болуын сұраған дұрыс.

Кетситтердің өзі күніне бір рет, бірнеше рет келуі немесе сіз жоқта сізде толыққанды тұруы мүмкін. Мұның бәрі сіздің мүмкіндіктеріңізге және мысықтың қажеттіліктеріне байланысты.

Мысықты ұзақ уақыт жалғыз қалдыруға болмайтынын есте ұстаған жөн. Әр келген сайын адаммен қандай да бір байланыс болуы керек: сөйлесу (жануар адам сөзін есітуі үшін), ойындар, сипау немесе қонақтың тізесінде ұйықтау (кейде жалғыз қалған мысыққа бұл да керек).

Үйдегі қауіпсіздік

Кетпес бұрын дәрілерді, тұрмыстық химияны, қауіпті заттарды және мысық адамсыз уақыт өткізіп жатқанда кездейсоқ жұтып қоюы мүмкін барлық нәрсені алып қойыңыз.

Тасымалдағыштың қайда тұрғанын көрсетіп, мысыққа ветеринарлық көмек қажет болса, не істеу керектігін алдын ала түсіндіріңіз.

Терезелер мен балконды бөлек тексеріңіз. Пәтерге күніне бір-екі рет келетін адам сіз әдетте жабық ұстайтын нәрсені кездейсоқ ашық қалдыруы мүмкін.

Мысық үшін не маңызды

Көптеген мысық үшін ең жайлысы — әдеттегі тәртіпті сақтау. Сол жем, шамамен сол тамақтандыру уақыты, таныс орындар және артық өзгерістердің ең азы.

Сіздің міндетіңіз — мысықты тамақтандыратын адамды табу ғана емес. Сіз жоқта мысық өзін барынша қауіпсіз сезінетін адамды табу керек.

Баспанадан жаңа үйге көшу — мысық үшін үлкен оқиға. Баспанада ол ашық-жарқын болып, қолға тыныш барса да, үйде оның мінез-құлқы мүлде өзгеруі мүмкін.

Ол кереуеттің астына тығылуы, сізге шықпауы, аз жеуі немесе ойыншықтарға мүлде қызықпауы мүмкін. Кейде керісінше болады: мысық адамның соңынан үнемі жүріп, назар талап ете бастайды.

Бұл сіз бірдеңені дұрыс істемей жатқаныңызды білдірмейді. Оған қазір не болып жатқанын түсіну үшін уақыт қажет. Мұнда қауіпсіз әрі түсінікті кеңістік жасай отырып, мысыққа уақыт беру және өз бетінше бейімделуіне мүмкіндік беру маңызды.

Неден бастау керек

Мысық келгенге дейін шағын тыныш кеңістік дайындаңыз. Онда су, жем, лоток, ұйықтайтын орын және тығылатын жер болуы тиіс.

Оған бірден бүкіл пәтерді ашудың қажеті жоқ. Жаңа мысық үшін үлкен бейтаныс аумақ тым күрделі болуы мүмкін. Шағын қауіпсіз бөлме иістерге, дыбыстарға және жаңа тәртіпке біртіндеп үйренуге көмектеседі.

Мысықты үйге әкелгенде, оны тасымалдағыштан тартып шығармаңыз. Есікті ашып, өзі шығуына мүмкіндік беріңіз.

Танысуға асықпаңыз

Жаңа мысықты бірден сипағыңыз, қолға алғыңыз және бүкіл отбасына көрсеткіңіз келеді. Бірақ аздап күткен жөн. Есте болсын: адам не болып жатқанын түсінеді, ал мысық түсінбейді.

Қасына отырып, сабырмен сөйлесіңіз және мысықтың қашан жақындауға дайын екенін өзі шешуіне мүмкіндік беріңіз.

Егер ол тығылып қалса, бұл қалыпты жағдай. Кереуеттің астына үнемі үңіліп, оны сол жерден тартып шығарудың қажеті жоқ. Әр мысық әртүрлі әрекет етеді: бірі бірден шығады, ал екіншісі бір-екі күн отырып қалуы мүмкін.

Мысық үшін өзі мен адамның арасындағы қашықтықты өзі басқаратынын сезіну маңызды.

Үйде басқа мысық бұрыннан болса

Жаңа мысықты жай ғана ортақ бөлмеге жіберіп, олардың бірден дос болуын күтпеңіз.

Алдымен жануарларды бөлек ұстаған дұрыс. Олар бір-біріне иістер мен дыбыстар арқылы біртіндеп үйрене алады, содан кейін ғана тікелей танысуға көшеді.

Осылайша екі мысықта да стресс аз болады және жаңа жағдайға тыныш үйрену мүмкіндігі көбірек болады.

Бұл туралы толығырақ қолданбаның «Пәтерде екі мысықты таныстыру» бөлімінде.

Нені бақылау керек

Алғашқы күндері тәбетке, суға, лотокқа және жалпы мінез-құлыққа назар аударыңыз.

Тығылу және сақ жүру — қалыпты жағдай. Бірақ егер мысық ұзақ уақыт тамақ ішпесе, өте әлсіз көрінсе немесе тыныс алу қиындығы, құсу, диарея немесе басқа да байқалатын белгілер пайда болса, өздігінен өтеді деп күтпей, ветеринар дәрігермен байланысқан дұрыс. Мысық үшін бір тәулікке де тамақсыз қалу қауіпті.

Егер мысықтың күйзеліп тұрғанын және сізге шықпайтынын көрсеңіз, тамақты оның бөлмесінде қалдырып, біраз уақытқа кеткен дұрыс.

Мысық үшін не маңызды

Жаңа мысыққа ең алдымен қауіпсіздік, тыныштық және болжамдылық керек.

Одан бірден еркелік күтудің қажеті жоқ. Оның біртіндеп мынаны түсінгені әлдеқайда маңыздырақ: мұнда оны ешкім қуаламайды, оның жемі, суы, лотогы, демалатын орны және тығылуға мүмкіндігі бар.

Сенім әдетте бір күнде пайда болмайды. Кейде мысыққа бірнеше күн, кейде әлдеқайда көп уақыт керек. Иесінің істей алатын ең пайдалы ісі — оған осы уақытты беру және қарым-қатынас жасаған сайын тәттімен марапаттау.

Басты ереже: кәрілік өз алдына ауру емес. Бұл — мысықтың ағзасы өзгеріп, нәзік әрі түрлі ауруларға осалырақ болатын табиғи үдеріс. Үй жануарына «жай ғана үлкенірек қалыпты мысық» деп қарасаңыз, маңызды белгілерді байқамай қалуыңыз мүмкін.

Жас шектері шартты, бірақ ветеринарлар әдетте қартаюды үш кезеңге бөледі:

• 7–10 жас — ересек мысық: ағзада байқалмайтын өзгерістер басталады;
• 11–14 жас — егде мысық: созылмалы аурулар жиі білінеді;
• 15 жас және одан жоғары — өте егде мысық: ағза қатты әлсірейді.

Жас ұлғайған сайын не өзгереді

Жас ұлғайған сайын мысықтар бұлшықет массасын жоғалтады (мұны саркопения деп атайды) және ешнәрсемен ауырмаса да әлсірейді. 12 жастан асқан мысықтардың 90%-ында кездесетін артрит салдарынан секіру ауыр тиеді. Иттерден айырмашылығы, мысықтар сирек ақсайды — олар жай ғана биік жерлерге секіруді қойып, өздерін сирек жалайды, сондықтан арқасында түйдек жүн пайда болуы мүмкін.

Сондай-ақ көру мен есту нашарлайды: мысық бағытын жоғалтып, қорқып, қатты мияулауы мүмкін. Тістер бұзылып, тамақ жеу ауыртады. Асқазан мен ішек ақуыз бен майды нашар сіңіреді. Ұйқы әдеті өзгеруі мүмкін: мысық күні бойы ұйықтап, түнде пәтерді кезіп жүреді.

Қауіпті белгілер: дәрігерге қашан шұғыл бару керек

Барлық оғаштықты жасқа жаба салмаңыз. Ауруды көрсететін белгілер бар:

• көп су ішіп, жиі сиетін болды — бүйрек ауруы, диабет немесе қалқанша без ақаулары болуы мүмкін;
• тығылып, тамақтан бас тартады — мысықтың бір жері ауырады, жүрегі айниды немесе қабынуы бар;
• лоток маңына дәрет сындыра бастады — бұл көбіне буын ауруына (жиектен аттау қиын), жиі сиюге (лоток тез ластанады) немесе мысықтың дәретхананың қайда екенін жай ұмытып қалуына байланысты.

Ерекше мәселе — мысық деменциясы (когнитивтік дисфункция синдромы). Ол адамдардағы Альцгеймер ауруына ұқсайды. Оның негізгі белгілерін VISHDAAL әріптері арқылы есте сақтау оңай:

• V (дыбыстау) — әсіресе түнде себепсіз айқайлау;
• I (қарым-қатынас) — мысық агрессивті болып кетті немесе, керісінше, сізден бір қадам да алыстамайды;
• S (ұйқы) — күндіз ұйықтап, түнде мазасызданып кезеді;
• H (дәретхана) — лоток маңына, кейде тура төсегіне дәрет сындырады;
• D (бағдардан адасу) — бұрыштарда тұрып қалады, мақсатсыз кезеді, ыдысын таба алмайды;
• A (белсенділік) — аз ойнайды, жүнін күтуді қояды;
• A (мазасыздық) — үркек болып, жалғыз қалудан қорқады;
• L (жад) — атын немесе үйдің әдеттегі тәртібін ұмытады: мысалы, басқаның бәрін естісе де, атына жауап бермей қояды.

«Деменция» диагнозын қоймас бұрын дәрігер мысықтың қан қысымы жоғары емес пе, бір жері ауырмай ма, соны тексеруі керек.

Үйді егде мысыққа қалай ыңғайлы ету керек

• Мысық мойнын қатты еңкейтпеуі үшін ыдыстарды сәл жоғары қойыңыз.
• Мысық көбірек су ішуі үшін пәтердің әр жеріне су құйылған ыдыс қойыңыз.
• Кіруі оңай болуы үшін кіреберісі аласа үлкен лоток сатып алыңыз.
• Мысық секірмеуі үшін диван мен терезе алдының жанына баспалдақ немесе пуфик қойыңыз.
• Пәтердің әр бөлігінде желге ұшырамайтын жылы төсек жасаңыз.
• Мысық бағдарды нашар тапса, түнге шам қалдырып, жиһаздың орнын ауыстырмаңыз.
• Үйде өмір ырғағы белсендірек басқа жануарлар болса, егде мысыққа жалғыз әрі тыныш бола алатын бөлек уақыт пен орын бөліңіз. Созылмалы стресс денсаулық мәселелеріне әкеледі.

Күтім және тамақтандыру

Тырнақтарын міндетті түрде алыңыз (жас ұлғайған сайын олар морт болып, етке кіріп кетуі мүмкін) және жүнін үнемі тараңыз. Нәжісін қадағалаңыз: егде мысықтарда су жетіспегендіктен іш қату жиі болады. Мұндай жағдайда не істеу керектігін ветеринарыңызбен алдын ала талқылаған дұрыс.

Мысықтың салмағын бақылаңыз — бұл оның денсаулығының басты көрсеткіші. Дәрігердің кеңесінсіз «Senior» жеміне ауыстырмаңыз. Сау егде мысықтарға ақуыз көбірек қажет, ал бүйрегі ауыратын мысықтарда, керісінше, ақуыз бен фосфорды қатаң шектеу керек.

Мысықты жарты жылда бір рет дәрігерге көрсетіңіз: қан қысымын өлшеп, қан мен несеп талдауын тапсыру керек. Мысықтың буындары ауырса, дәрігер заманауи екпелер тағайындауы мүмкін (мысалы, Solensia сияқты фруневетмаб бар препараттар) — олар ауырсынуды жақсы басып, бүйрек пен бауырға қауіпсіз.

Ең маңыздысы — алдын ала дайындалып, өзгерістерге уақтылы әрекет ету. Есіңізде болсын: мысықтардың, әсіресе егде жаста, мәселелерге ұзақ уақыт ауыр зардапсыз төзетіндей үлкен «беріктік қоры» жоқ.

Кейде мысықты басқаға беруге тура келеді: аллергия, көшу, ақша тапшылығы, бала дүниеге келуі немесе жануардың агрессиясы. Бірақ жаңа иелер іздемес бұрын түсіну маңызды: мәселені шынымен шешуге болмай ма?

Мінез-құлықты түзетуге бола ма?

Мысықтарды көбіне лоток маңына сиетіндіктен береді. Адамдар мысық кек алып жатыр деп ойлайды, бірақ шамамен жағдайлардың жартысында ол жай ғана ауырады: бүйректегі тас, цистит немесе буын ауруы.

Ауруды мінез-құлық мәселесінен қалай ажыратуға болады:

Қалай сиеді

• Ауру (цистит, ауырсыну, тас): кішкентай шалшықтармен, күшеніп.
• Аумақты белгілеу: тұрып, құйрығын көтеріп, қабырғаға шашыратады.
• Лотокты ұнатпайды: әдеттегі үлкен шалшықтар, бірақ лотокқа емес.

Қайда сиеді

• Ауру: кез келген жерге, әсіресе салқын (ванна) немесе жұмсақ (төсек) жерге.
• Аумақты белгілеу: қабырғаға, есікке, перделерге.
• Лотокты ұнатпайды: кілемге, жиһазға, лотоктан алыс оңаша бұрыштарға.

Лотокқа көзқарасы

• Ауру: кейде лотокқа барады, бірақ лоток ауырсынумен байланысады.
• Аумақты белгілеу: үлкен дәретін лотокқа жасайды, ал кішісін лотокқа да, сыртқа да жасайды.
• Лотокты ұнатпайды: лотоктан мүлдем бас тартады немесе көмбейді.

Мінез-құлық мәселелерін (белгілеу, стресс) көбіне өзіңіз түзете аласыз: лотоктарды көбейту, тамақтану аймақтарын бөлу немесе ветеринар тағайындаған тыныштандыратын дәрілерді қолдану. Басқа жағдайларда зоопсихолог немесе дәрігер көмектеседі.

Жаңа үйді қалай дұрыс іздеу керек

Мысықты беру қажет болса, шынайы ақпарат дайындаңыз: жасы, стерилизациясы, екпелері, аурулары (әсіресе мысық лейкозы немесе иммун тапшылығы), мінезі.

Жақсы фото түсіріп, шынайы хабарландыру жазыңыз. Мысықтың лоток маңына сиетінін жасырсаңыз, оны жай ғана тастап кетуі немесе сізге қайтаруы мүмкін, ал бұл жануар үшін үлкен стресс. Шыншыл болу маңызды.

Жаңа иені таңдағандағы қауіпті белгілер:

• терезеге тор орнатудан бас тартады (мысық құлап кетуі мүмкін);
• мысықпен алдын ала танысқысы келмейді;
• келісімшартқа қол қоюдан бас тартады;
• қалада мысықты көшеге серуенге шығаруды жоспарлайды;
• жақсы жем мен ветеринарға ақша керек екенін түсінбейді;
• жануарды досына, балаға немесе әріптесіне сыйлық ретінде алады;
• келісілген уақыт бойы фотоесеп жіберуге дайын емес.

Келісімшарт және жануарды беру

Еуропада (және басқа көптеген елдерде) жануарды беру туралы келісімшартқа (немісше — Schutzvertrag) қол қою қалыптасқан. Келісімшарт күшінде болуы және мысық «зат» сияқты қайта сатылмауы үшін онда меншік құқығы сізде қалатыны немесе мысықты үшінші тұлғаларға беруге болмайтыны көрсетілуі керек.

Сондай-ақ шағын ақшалай жарна (Schutzgebühr) алу қалыптасқан. Тегін мысықтарды көбіне жауапсыз адамдар, алып-сатарлар немесе жануарларға қатыгездік жасайтындар алады. Мысықты ондай адамға бермеу үшін тұлғаны жергілікті қорлар мен еріктілер арқылы алдын ала тексеріңіз.

Жаңа үйге мысықтың лотогын, әдеттегі жемін, толтырғышын және сүйікті төсегін міндетті түрде беріңіз, сонда онда таныс иіс қалады.

Төтенше жағдай

Кейде шұғыл әрекет ету керек: пәтер иесі жануарды шығаруды талап етеді немесе сіз көшеден мысық тауып алдыңыз, бірақ оны үйге апара алмайсыз.

Басты ереже: үй мысығын ешқашан көшеге шығарып жібермеңіз — ол онда тірі қалмайды, әсіресе жараланған немесе мүгедек болса. Еріктілердің ережесі бар: жануарды тапқан адам ол үшін жауапты. Кейде бірден, кідірмей әрекет ету керек.

Төтенше жағдайдағы, соның ішінде көше мысығымен әрекет жоспары:

• алғашқы 24 сағат — мысықты уақытша қауіпсіз орынға орналастырыңыз: жуынатын бөлме, әйнектелген балкон (егер онда жылы болса және адам үйдегі әдеттегі киіммен тұра алса), ақылы уақытша баспана немесе достарыңыз;
• 1–3 күн — мысықты көшеден тапсаңыз, оны ветеринарлық клиникаға апарып, чипі бар-жоғын тексеріңіз: мүмкін, оны біреу іздеп жүрген шығар;
• келесі апталар — бұрынғы немесе жаңа иелерін іздеңіз.

Пәтер иесі жануарға тыйым салса не істеу керек

Пәтерді жалға алсаңыз (әсіресе Германия сияқты Еуропа елдерінде), өз құқықтарыңызды біліңіз. Соттар көбіне жануар иелерінің жағында болады: мысалы, Германияда стандартты жалдау шартындағы иттер мен мысықтарға толық тыйым жарамсыз деп саналады.

Пәтер иесі мысыққа «жай ғана» тыйым сала алмайды — оған салмақты себеп керек (мысалы, көршілерде қатты аллергия). Пәтер иесімен қалай келісуге болады:

• мысық бір нәрсені бүлдірсе, залалды өтейтін жауапкершілік сақтандыруын рәсімдеңіз;
• қосымша кепілақы енгізуді ұсыныңыз;
• мысық подъезде жүрмейтініне және көршілерді мазаламайтынына уәде беріңіз.

Кейде иесіне болған жағдайды айтып, жануардың фотосын немесе бейнесін көрсету жеткілікті. Бәріміз адамбыз, және көпшілігінде қиын жағдайдағы мысықты көргенде жанашырлық оянады. Сұраудан және тырысудан қорықпаңыз — жануардың өмірі қатерде.

Аллергияны жүн тудырмайды. Басты аллерген — мысықтың сілекейі мен тері майында болатын Fel d 1 ақуызы. Мысық жуынғанда сілекейін жүніне жағады. Сілекей кебеді де, ақуыздың микроскопиялық бөлшектері бүкіл үйге тарап, жиһаз бен перделерге қонады.

Белгілері әртүрлі болады: түшкіру, көздің жасаурауы, қышу немесе жөтел. Бірақ дәл осындай белгілерді тозаң немесе шаң кенелері де тудырады, сондықтан алдымен аллергологқа талдау тапсырған жөн.

Мысықты қалдырғыңыз келсе

• Арнайы жем. Аллергенге қарсы антиденелері бар жемдер мен қоспалар шықты (оларды жұмыртқаның сарысынан алады — әсері дәлелденген өндірушілерді іздеу арқылы оңай табуға болады). Антиденелер мысық жеп отырғанда аллергенді тікелей оның аузында бейтараптайды. Үш аптадан кейін-ақ жүндегі аллерген шамамен екі есе азаяды.
• Ауаны тазарту. HEPA сүзгісі бар ауа тазартқыш сатып алыңыз — ол ауадағы аллерген бөлшектерін жақсы ұстайды.
• Жинау. Мысықты жатын бөлмеге кіргізбеңіз, кілемдерді алып тастап, үнемі ылғалды жинау жасаңыз.

Не көмектеспейді

• «Гипоаллергенді» мысықтар немесе аллергені жоқ мысықтар болмайды — тіпті түксіз сфинкстер де оны тері арқылы бөледі.
• Мысықты қырқудың немесе күн сайын жуындырудың мәні жоқ: бұл тек терісін жарақаттайды, ал аллерген азаймайды.

Егер сізде демікпе, қатты ентігу немесе ісіну басталса, денсаулықты қатерге тігуге болмайды. Заманауи емдеу әдістері туралы дәрігермен кеңесіңіз — қазір мысыққа аллергиямен күресудің көп жолы бар, және оларды көп адам пайдаланады.

Маңызды: бұл ақпарат білім беру мақсатында берілген және маманның кеңесін алмастырмайды. Диагноз қою және емдеу үшін (соның ішінде буындарға, бүйрекке немесе мінез-құлықты түзетуге арналған дәрілер), сондай-ақ аллергияның ауырлығын бағалау үшін міндетті түрде ветеринарға немесе аллерголог дәрігерге жүгініңіз.

Мысықпен бірге өмір сүру балаға көп қуаныш пен пайда әкеледі: балалар қамқорлыққа, жанашырлыққа және жауапкершілікке үйренеді. Бірақ мысықтар өте сезімтал. Шу, кенет қимылдар және кішкентай балалардың не істейтінін болжау қиындығы оларды қатты қорқытуы мүмкін, ал бұл кейде тырнаумен немесе тістеумен аяқталады.

Мысық пен бала дос болуы үшін бәрін өз бетімен жіберуге болмайды. Ата-аналар үйді дайындап, нақты ережелер белгілеп, үлгі көрсетіп, мысық тілін түсінуді үйренуі керек.

Неге мысық ойыншық емес

Балаға кішкентайынан түсіндіру керек ең басты нәрсе: мысық — тірі жан, ол да ауырсынады, қорқады және оның өз қалаулары бар.

Кішкентай балалар (әсіресе бес жасқа дейінгілер) әлі күшін есептей алмайды және жануармен жұмсақ ойыншықпен ойнағандай қарым-қатынас жасауы мүмкін: жануарға ауыр екенін түсінбей, құйрығынан немесе құлағынан тартып қалады.

Мұны уақытында тоқтату неге маңызды:

• Мысықтың стрессі. Мысықты үнемі қысып-сипай берсе және оның тығылатын жері болмаса, ол тұрақты стресте өмір сүреді. Осыдан ол ауыра бастауы, тамақтан бас тартуы, жүнін жұлуы немесе лотоктан тыс дәретке отыруы мүмкін.
• Жарақат қаупі. Иттерден айырмашылығы, мысықтар жай ғана шыдап, бағына алмайды. Бұрышқа қамалған мысық қашуға тырысады, ал қашатын жері болмаса, өзін қорғау үшін тырнағы мен тісін іске қосады.
• Мейірімділікке тәрбиелеу. Ата-ана балаға жануарды ренжітуге рұқсат берсе, ол жанашырлыққа үйренбейді. Дұрыс үлгі көрсетіңіз: мысықты бірге сипаңыз, жануарлар туралы мейірімді кітаптар оқыңыз және жануардың дәл қазір не сезініп тұрғанын талқылаңыз. Сонда бала мысықтың өзіндік күрделі сезімдері бар тірі жан екенін түсінеді.

Отбасындағы өзгерістерге дайындық

Бәрі мысық сіздермен бірге тұрып жатқанда нәресте күтіп жүрсіздер ме, әлде балалары бар үйге жаңа мысық әкелесіздер ме — соған байланысты. Екі жағдай да дайындықты қажет етеді.

Нәресте күтіп жүрсеңіздер

Мысық үшін нәрестенің пайда болуы — орасан зор стресс: жаңа иістер, дыбыстар, жиһаздың орнын ауыстыру. Дайындықты алдын ала бастаңыз:

• Нәрестенің жылағаны мен былдырлағанының жазбаларын қосыңыз: алдымен ақырын, кейін қаттырақ — және дыбыс жағымды нәрсемен байланысуы үшін мысыққа дәмді жем беріңіз.
• Мысықты сипамас бұрын қолыңызға балалар кремін жағыңыз, сонда ол балалар косметикасының иісіне үйренеді.
• Балалар кереуетіне байланысты лотокты немесе ыдыстарды ауыстыру керек болса, оларды күн сайын аздап жылжытыңыз.
• Нәресте туғаннан кейін де сақтай алатын жаңа тамақтандыру және ойын кестесін алдын ала енгізіңіз.

Жаңа мысық алсаңыздар («3-3-3» ережесі)

Жаңа жануар үйге үш үштік ережесі бойынша үйренеді:

• Алғашқы 3 күн. Мысық қатты қорқады: тығылады, аз жейді және араласқысы келмейді. Не істеу керек: оны лотогы мен тамағы бар бөлек бөлмеде тыныш қалдырыңыз. Балаларға ол жаққа кіруге болмайды. Мысықты тығылған жерінен суырып алмаңыз.
• Алғашқы 3 апта. Мысық үйреніп, үйді зерттейді, әдеттері қалыптасады. Не істеу керек: танысуды бастауға болады. Балалар еденде отырсын, ал мысық өзі келіп, оларды иіскесін. Қармақ-ойыншықпен ойнауға болады.
• Алғашқы 3 ай. Мысық өзін үйдегідей сезінеді, бойы босаңсыған және өзі еркелеткенді сұрайды. Не істеу керек: толыққанды араласуға болады. Балалар қадағалаумен жануарды күтуге көмектесе бастауы мүмкін.

Еңбектеп жүрген нәрестені мысықпен тек қасында ересек адам отырғанда және мысық тоқ әрі тыныш кезде таныстыруға болады. Мысық баланы иіскесін — мысықтар осылай танысады.

Мысыққа арналған қауіпсіз аймақтар

Мысықтың әрқашан кетіп, тығылу мүмкіндігі болуы керек. Шегінер жолының ашық екенін білсе, ол әлдеқайда тыныш болады.

• Биік орындар. Мысықтар әлемге жоғарыдан қарағанды жақсы көреді. Биік мысық кешенін қойыңыз немесе қабырғаға бала қолы жетпейтін сөрелер орнатыңыз.
• Балаларға арналған тосқауылдар. Есік ойықтарына балалар қауіпсіздігіне арналған қақпалар орнатыңыз. Мысық олардан секіріп өтеді немесе астынан өтіп кетеді, ал нәресте өте алмайды.
• Дәретхана мен асхана. Лоток пен ыдыстар тыныш, балалар мүлдем жете алмайтын жерде тұруы керек. Мысықты дәретханада немесе тамақ жеп отырғанда қорқытса, ол ауырып қалуы немесе басқа жерге, мысалы, төсекке дәретке отыра бастауы мүмкін.

Мысықпен араласудың 5 басты ережесі

Балалар бұл ережелерді берік есте сақтауы керек:

• Тамақ жеп не ұйықтап жатқанда тиіспеу. Мысық ұйықтап, жеп, су ішіп жатса немесе лотокта отырса — ол жоқ сияқты, оған тиісуге болмайды.
• Күшпен ұстамау. Мысық кеткісі келсе — кете берсін. Оның артынан жүгіруге немесе күштеп қолда ұстауға болмайды.
• Дұрыс ұстау. Кішкентай балаларға мысықты қолға алуға болмайды. Үлкенірек балаларға болады, бірақ тек дұрыс: бір қол алдыңғы аяқтарының дәл артынан кеудесін, екінші қол артын және артқы аяқтарын демейді. Мысықты ішінен, құлағынан, құйрығынан немесе желкесінен көтеруге болмайды — бұл өте ауыр.

• Іші — тыйым салынған аймақ. Мысықтың іші өте сезімтал. Мысық шалқасынан аунаса, ол жай демалып жатыр, ішін сипауды сұрап тұрған жоқ. Ішін сипауға тырысу жиі тістеумен аяқталады. Басынан, бетінен және құлағының артынан сипаған жөн.
• Тек ойыншықпен ойнау. Қол мен аяқ — ойыншық емес! Егер мысық баласымен қолмен ойнасаңыз, ол оларға аң аулауға үйреніп, өскенде қатты тістейтін болады. Қармақтарды, доптарды және лазерлік көрсеткіштерді пайдаланыңыз.

Мысықтан қалай рұқсат сұрау керек (3 секунд ережесі)

Мысықпен достасудың ең жақсы жолы — оған таңдау құқығын беру.

Балаға мысыққа саусағын созып, оған тимей тоқтауды үйретіңіз. Егер мысық өзі келіп, саусаққа бетін үйкесе — ол араласуға келісті. Бет бұрса — тиісудің қажеті жоқ.

3 секунд ережесі: мысықты үш секунд сипап, қолыңызды алыңыз.

• Мысық өзі қолға қарай созылып, басымен түртсе — тағы сипауға болады.
• Жай отырса, жуынса немесе кетіп қалса — оған жеткілікті, байланысты тоқтату керек.

Мұндай тәсіл мысықтарды өте еркелегіш етеді: олар өздерін қауіпсіз сезінеді.

Мысықтың мазасызданғанын қалай түсінуге болады: мысық тілі

Мысықтар ескертусіз сирек шабуыл жасайды. Ата-аналар балаларға наразылық белгілерін байқауды үйретуі керек.

Тынышталу үшін жасалатын оғаш мінез: шулы ойыннан кейін мысық кенет отыра қалып, асығыс әрі мазасыз өзін жалай бастаса немесе есінесе, ол қатты стрестен кейін тынышталуға тырысып жатыр. Бұл сәтте оған тимеген дұрыс.

Мысық көңіл-күйінің үш деңгейі:

• Жасыл (тыныштық). Қарашықтары қалыпты, мысық баяу жыпылықтайды. Құлақтары алға қарап тұр, денесі босаңсыған, мысық пырылдайды. Не істеу керек: сипауға (3 секунд ережесі бойынша) және ойнауға болады.
• Сары (стресс және ескерту). Кесенің табағындай үлкен, дөңгелек қарашықтар. Құлақтары жымқырылған немесе екі жаққа бұрылған («ұшақ» сияқты). Арқасындағы терісі дірілдейді, құйрығы екі жаққа шапшаң соғады. Не істеу керек: дереу алыстау керек — мысық қорғануға дайындалып жатыр. Оны тыныштандыруға немесе сипауға тырыспаңыз, жай ғана тыныш қалдырыңыз.
• Қызыл (агрессия). Ысылдау, ырылдау. Арқасы доғадай иілген, жүні тікірейген. Мысық табанымен ұрады немесе атылады. Не істеу керек: жағдай қауіпті. Ересек адам баланы алып кетуі керек. Мысықты қолмен ұстауға мүлдем болмайды. Оған тыныштықта сабасына түсуі үшін бірнеше сағат беріңіз.

Маңызды: кейде мысық тым ұзақ сипағаннан жалығады — терісі тым сезімтал болып кетеді. Сипап жатқанда пырылдауын тоқтатса, арқасындағы терісі дірілдей бастаса немесе құйрығы бұлғаңдап кетсе, қолыңызды дереу алыңыз, әйтпесе тістеп алады.

Ескеріңіз: пырылдау әрқашан жақсы көңіл-күйді білдірмейді. Мысықтар қатты стресс немесе ауырсыну кезінде де пырылдайды — осылай өздерін тыныштандырады. Жағдайды және мысықтың мінез-құлқын әрдайым тұтастай бағалаңыз.

Иістердің көмегі (феромондар)

Үйде шу болып, мысық мазасызданса, розеткаға қосылатын арнайы диффузорлар көмектесуі мүмкін (мысалы, Feliway). Олар мысықтардың табиғи тыныштандыратын иістеріне ұқсас заттар бөледі. Зерттеулер мұндай диффузорлар мысықтардың азырақ мазасыздануына, жиһазды сирек тырналауына және лотоктан тыс сирек дәретке отыруына көмектесуі мүмкін екенін көрсетеді.

Балалар жасына қарай қалай көмектесе алады

Шамасы келетін міндеттер балаға жауапкершілікті болуға көмектеседі, бірақ бәрі жасына сай болуы керек. Жануар үшін басты жауапкершілік қалай болғанда да ересектерде.

• 0–5 жас. Бала кенет қимылдайды, ауыртып жатқанын түсінбейді және заттарды аузына салуы мүмкін. Ересектердің тұрақты бақылауы қажет. Мысықты қолға алмайды. Мысықтың ойыншықтарын себетке жинап, ересек адам қолын ұстап тұрғанда мысықты бір саусақпен сипай алады. Лотокқа жақындауға болмайды! Мысықтың баладан тығылатын жерлері болуы керек.
• 6–12 жас. Бала енді жанашырлық таныта алады және ережелерді түсінеді. Таза суды өзі құйып, жем сала алады, мысыққа дәмді жем үшін қарапайым командаларды үйретіп, онымен қармақпен ойнай алады. 10–12 жастан бастап лотокты тазалай алады, бірақ одан кейін қолын міндетті түрде мұқият жуады.
• 13 жас және одан үлкен. Жасөспірім жануардың қажеттіліктерін түсінеді және толыққанды серіктеске айналады. Күтімнің барлығына жуығын өз мойнына ала алады: лотокты жуу, жем сатып алу, ветеринарға бару (ересекпен бірге).

Денсаулық: тырналғанда және тістегенде не істеу керек

Қарым-қатынас жақсы болса да, жарақат алу жағдайлары болады. Ата-аналар екі басты қауіп туралы білуі керек.

Мысық тырнау ауруы

Оны бүргелер тасымалдайтын бактериялар тудырады: бүргелердің ізі мысықтың жүні мен тырнағында қалады. Мысық баланы тырнап алса (немесе жарасын жаласа), бактериялар қанға түседі.

• Белгілері. 1–3 аптадан кейін тырналған жерде безеу пайда болуы мүмкін, содан кейін лимфа түйіндері (қолтықта немесе мойында) қатты ұлғаяды. Дене қызуы сәл көтерілуі мүмкін.
• Емдеу және алдын алу. Ауру жиі өздігінен өтіп кетеді, бірақ кейде антибиотиктер қажет — оларды дәрігер тағайындайды. Мысықпен дұрыс жүріп-тұру, бүргеге қарсы үнемі өңдеу (мысық далаға шықпаса да) және тырнақты қысқарту қорғайды. Кесте бойынша егулер де міндетті: олар басқа қауіпті жұқпалардан қорғайды.

Мысықтың тістеуі

Мысықтың тістеуі тырнаудан әлдеқайда қауіпті. Өткір әрі жіңішке тістер шприц сияқты әрекет етеді: сілекейдегі бактерияларды терінің астына тереңге, тіпті буындар мен сіңірлерге дейін енгізеді. Жара сыртынан тез бітеді, ал ішінде қатты қабыну басталады.

• Белгілері. Тістелген жер қызарады, қатты ісінеді және 3–12 сағаттан кейін-ақ ауырады.
• Не істеу керек. Сілекейді жуып кетіру үшін тістелген жерді дереу ағын судың астында сабынмен кемінде 15 минут жуыңыз.
• Тіс теріні тесіп өтсе, баланы сол күні міндетті түрде дәрігерге көрсетіңіз.

Маңызды: бұл ақпарат білім беру мақсатында берілген және маманның кеңесін алмастырмайды. Медициналық ұсыныстар, диагноз және емдеу үшін міндетті түрде ветеринарға, ал баланың денсаулығына қатысты дәрігерге жүгініңіз.