Szczepienia

Szczepionka to preparat weterynaryjny, który uczy układ odpornościowy rozpoznawać i zwalczać wirusy lub bakterie bez rozwoju samej choroby. Obejmuje różne rodzaje szczepionek (żywe, inaktywowane, rekombinowane i inne).

Ważne, żeby zrozumieć: szczepionka nie leczy choroby. Przygotowuje organizm z wyprzedzeniem na spotkanie z infekcją.

Po podaniu szczepionki zachodzi kilka etapów.

1. Układ odpornościowy poznaje patogen. Organizm rozpoznaje, że pojawił się „obcy” agent. Choć prawdziwy wirus nie wywołuje choroby (albo w ogóle go nie ma), układ odpornościowy reaguje tak, jakby doszło do rzeczywistej infekcji.

2. Rozpoczyna się wytwarzanie przeciwciał. Organizm wytwarza specjalne białka — przeciwciała. To właśnie one potrafią szybko rozpoznać prawdziwy wirus i go zneutralizować.

3. Powstają komórki pamięci. To najważniejszy etap. Układ odpornościowy zapamiętuje: jak wygląda wirus; jak szybko go zniszczyć; jakie przeciwciała są potrzebne właśnie przeciwko niemu. Taka pamięć może utrzymywać się kilka lat, a czasem niemal przez całe życie (zależnie od choroby).

4. Przy prawdziwym zakażeniu układ odpornościowy rozpoznaje wirusa niemal natychmiast, przeciwciała zaczynają powstawać bardzo szybko, a wirus nie zdąży się mocno namnożyć. W efekcie możliwe są trzy warianty: kot w ogóle nie zachoruje; choroba przebiegnie bardzo łagodnie; ryzyko śmierci spadnie kilkudziesięciokrotnie.

Wiele chorób wirusowych kotów praktycznie nie poddaje się leczeniu. Na przykład: panleukopenia; wścieklizna; niektóre postacie białaczki wirusowej.

Weterynarz może leczyć jedynie skutki: odwodnienie; stany zapalne; infekcje wtórne; drgawki; zaburzenia oddychania.

Sam wirus organizm musi pokonać samodzielnie. Jeśli odporność nie została wcześniej „nauczona”, szanse są znacznie mniejsze.

Wykształcenie pełnej odpowiedzi immunologicznej wymaga czasu. Zwykle organizm potrzebuje od 2 do 4 tygodni po podaniu szczepionki, żeby wytworzyć wystarczającą ilość przeciwciał i komórek pamięci. W tym okresie zwierzę jest jeszcze podatne na zakażenie.

Zazwyczaj: pierwsze przeciwciała pojawiają się po 5–7 dniach; dobra ochrona kształtuje się po 2–4 tygodniach.

Wszystkie szczepionki dla kotów dzieli się umownie na dwie duże grupy.

Obowiązkowe (Core vaccines) są zalecane wszystkim kotom, niezależnie od wieku, rasy i trybu życia — nawet jeśli zwierzę nigdy nie wychodzi na zewnątrz. Powód jest prosty: patogeny można przynieść do domu na butach, ubraniu, rękach lub przedmiotach.

1. Panleukopenia (Feline Panleukopenia Virus, FPV). Najniebezpieczniejsza choroba wirusowa kotów. Znana też jako kocia dżuma, zakaźne zapalenie jelit. Atakuje jelita, szpik kostny, układ odpornościowy. Śmiertelność u kociąt może sięgać 90%. Wirus jest bardzo odporny i może przetrwać w środowisku ponad rok.

2. Herpeswirus kotów (FHV-1). Wywołuje wirusowe zapalenie nosa i tchawicy. Główne objawy: katar, owrzodzenia oczu, zapalenie spojówek, kichanie, kaszel, trudności w oddychaniu. Po wyzdrowieniu wirus pozostaje w organizmie do końca życia, a choroba może nawracać w sytuacjach stresowych.

3. Kaliciwirus (FCV). Bardzo rozpowszechniony wirus. Wywołuje owrzodzenia w jamie ustnej, zapalenie języka, wysoką gorączkę, katar, kulawiznę, czasem ciężkie zapalenie płuc. Istnieje wiele odmian wirusa, dlatego zaszczepiony kot czasem może zachorować, ale choroba przebiega wtedy znacznie łagodniej.

4. Wścieklizna (Rabies). Niemal zawsze śmiertelna po pojawieniu się objawów, niebezpieczna nie tylko dla zwierząt, ale i dla ludzi. W wielu krajach szczepienie jest obowiązkowe z mocy prawa, zwłaszcza jeśli kot podróżuje, wychodzi na zewnątrz, bierze udział w wystawach lub przekracza granice państwowe.

Te szczepionki podaje się wyłącznie w razie obecności czynników ryzyka.

1) Białaczka kotów (FeLV). Bardzo poważna choroba wirusowa. Atakuje układ odpornościowy, szpik kostny, krew. Zwiększa ryzyko nowotworów, ciężkich infekcji, anemii. Szczepienie zalecane jest kociętom, kotom mającym dostęp na zewnątrz oraz zwierzętom mającym kontakt z innymi kotami.

2) Chlamydioza (Chlamydia felis). Infekcja bakteryjna: silne zapalenie spojówek, wydzielina z oczu, zapalenie dróg oddechowych. Zwykle szczepi się w hodowlach, schroniskach, domach z dużą liczbą kotów.

3) Bordetella bronchiseptica. Wywołuje infekcje górnych dróg oddechowych, częściej spotykana w schroniskach, hotelach dla zwierząt, hodowlach. Dla większości kotów domowych szczepionka nie jest potrzebna.

4) FIV (wirus niedoboru odporności kotów). W niektórych krajach istnieje szczepionka, jednak stosuje się ją w ograniczonym zakresie, nie zapewnia pełnej ochrony i może utrudniać diagnostykę choroby.

5) FIP (zakaźne zapalenie otrzewnej kotów). Istnieje donosowa szczepionka przeciwko koronawirusowi kotów, ale jej skuteczność uznaje się za niewystarczająco udowodnioną.

Dla kota, który mieszka wyłącznie w mieszkaniu, zwykle zaleca się: panleukopenię, herpeswirusa, kaliciwirusa. Wścieklizna — w zależności od wymogów prawa, podróży i zaleceń weterynarza. FeLV zwykle nie jest wymagane, jeśli kot nie ma kontaktu z innymi zwierzętami.

Wynika to z przeciwciał matczynych. Przez pierwsze tygodnie życia kociak otrzymuje ochronę razem z mlekiem matki. Te przeciwciała chronią malucha, ale jednocześnie przeszkadzają szczepionce w działaniu.

Jeśli zaszczepić za wcześnie — przeciwciała matczyne zniszczą szczepionkę. Jeśli zaszczepić za późno — ochrona matczyna już zniknie, a własna jeszcze się nie wykształci.

Dlatego szczepienia podaje się w serii: 8 tygodni; 12 tygodni; czasem 16 tygodni. Dzięki temu niemal na pewno trafia się w moment, w którym szczepionka będzie mogła „nauczyć” układ odpornościowy.

Pamięć immunologiczna stopniowo słabnie. Przeciwciał jest coraz mniej, komórki pamięci działają gorzej. Z czasem ochrona spada na tyle, że organizm ponownie staje się podatny na infekcję. Właśnie dlatego większość szczepionek wymaga powtarzanych dawek.

Tak, żadna szczepionka nie daje stuprocentowej gwarancji. Jednak zaszczepiony kot przejdzie chorobę znacznie łagodniej, bez poważnych powikłań i z minimalnym ryzykiem dla życia. Celem szczepienia jest złagodzenie przebiegu choroby i zapobieganie zgonom.

Współczesne preparaty przechodzą surową kontrolę jakości i są wysoko oczyszczone. Możliwe są działania niepożądane (apatia, lekko podwyższona temperatura), ale występują rzadko i szybko ustępują.

Ryzyko poważnych powikłań po szczepieniu wynosi ułamki procenta. Tymczasem ryzyko śmierci z powodu niektórych infekcji sięga: 50–90% przy panleukopenii; niemal 100% przy wściekliźnie po wystąpieniu objawów. Właśnie dlatego organizacje weterynaryjne na całym świecie uznają szczepienia za jeden z najskuteczniejszych sposobów ochrony zdrowia kotów.

Rewakcynacja to ponowne podanie szczepionki po szczepieniu pierwotnym, mające na celu podtrzymanie ochrony immunologicznej.

Szczepienie pierwotne kociąt: 8–9 tygodni — pierwsza szczepionka przeciwko panleukopenii, herpeswirusowi i kaliciwirusowi; 12 tygodni — druga dawka; 16 tygodni — trzecia dawka może być potrzebna, jeśli szczepienie rozpoczęto wcześnie; 12–16 tygodni — pierwsza szczepionka przeciwko wściekliźnie; po 12 miesiącach od zakończenia cyklu podstawowego — pierwsza rewakcynacja.

Dorosłe koty: panleukopenia (FPV) — odporność utrzymuje się długo, rewakcynacja raz na 3 lata; herpeswirus (FHV-1) i kaliciwirus (FCV) — przy wysokim ryzyku co roku, przy niskim ryzyku co 3 lata; wścieklizna — odstęp zależy od szczepionki i przepisów danego kraju (1 lub 3 lata); FeLV — co roku, jeśli ryzyko zakażenia się utrzymuje.

Kocięta: najwyższe ryzyko ciężkich infekcji, szczepienie jest szczególnie ważne.

Dorosłe koty (1–7 lat): przy terminowym szczepieniu odporność jest zwykle dobrze podtrzymywana.

Starsze koty (powyżej 10–12 lat): sam wiek nie jest powodem do rezygnacji ze szczepień, ale przed podaniem szczepionki przeprowadza się badanie kliniczne.

Indywidualny schemat weterynarz może zalecić, jeśli kot: ma swobodny dostęp na zewnątrz; mieszka w hodowli lub schronisku; często podróżuje; ma choroby przewlekłe; ma niedobór odporności; przyjmuje leki obniżające odporność; jest w ciąży lub karmi kocięta.

W większości przypadków — tak. Nawet jeśli niektóre szczepionki podaje się tylko raz na trzy lata, regularna rewakcynacja pozostaje ważną częścią profilaktyki. Wraz z wiekiem ochrona nie staje się „wieczna”, dlatego weterynarz przy każdym corocznym badaniu ocenia stan zdrowia i ryzyko zakażenia oraz ustala, które szczepionki rzeczywiście trzeba odnowić w danym roku.