Εμβόλια

Το εμβόλιο είναι ένα κτηνιατρικό σκεύασμα που εκπαιδεύει το ανοσοποιητικό να αναγνωρίζει και να καταστρέφει ιούς ή βακτήρια χωρίς το ζώο να περάσει την πραγματική ασθένεια. Υπάρχουν διάφοροι τύποι εμβολίων (ζώντα, αδρανοποιημένα, ανασυνδυασμένα και άλλα).

Είναι σημαντικό να καταλάβετε: το εμβόλιο δεν θεραπεύει μια ασθένεια. Προετοιμάζει από πριν τον οργανισμό για τη συνάντηση με μια λοίμωξη.

Μετά τη χορήγηση ενός εμβολίου γίνονται διάφορα στάδια.

1. Το ανοσοποιητικό συναντά τον παθογόνο παράγοντα. Ο οργανισμός αναγνωρίζει ότι εμφανίστηκε ένας «ξένος» παράγοντας. Παρόλο που ο πραγματικός ιός δεν προκαλεί ασθένεια (ή μπορεί να μην υπάρχει καν), το ανοσοποιητικό αντιδρά σαν να συνέβη πραγματική λοίμωξη.

2. Ξεκινά η παραγωγή αντισωμάτων. Ο οργανισμός παράγει ειδικές πρωτεΐνες, τα αντισώματα. Αυτά είναι που μπορούν να αναγνωρίσουν γρήγορα τον πραγματικό ιό και να τον εξουδετερώσουν.

3. Σχηματίζονται κύτταρα μνήμης. Αυτό είναι το πιο σημαντικό στάδιο. Το ανοσοποιητικό θυμάται: πώς μοιάζει ο ιός· πώς να τον καταστρέψει γρήγορα· ποια αντισώματα χρειάζονται ειδικά εναντίον του. Αυτή η μνήμη μπορεί να διαρκέσει αρκετά χρόνια και μερικές φορές σχεδόν μια ζωή, ανάλογα με την ασθένεια.

4. Όταν συμβεί πραγματική λοίμωξη, το ανοσοποιητικό αναγνωρίζει τον ιό σχεδόν αμέσως, τα αντισώματα παράγονται πολύ γρήγορα και ο ιός δεν προλαβαίνει να πολλαπλασιαστεί πολύ. Έτσι είναι πιθανές τρεις εκβάσεις: η γάτα δεν αρρωσταίνει καθόλου· η ασθένεια περνά πολύ ήπια· ο κίνδυνος θανάτου μειώνεται δεκάδες φορές.

Πολλές ιογενείς ασθένειες των γατών πρακτικά δεν θεραπεύονται. Για παράδειγμα: πανλευκοπενία· λύσσα· ορισμένες μορφές ιογενούς λευχαιμίας.

Ο κτηνίατρος μπορεί να αντιμετωπίσει μόνο τις συνέπειες: αφυδάτωση· φλεγμονή· δευτερογενείς λοιμώξεις· σπασμούς· αναπνευστικά προβλήματα.

Ο ίδιος ο οργανισμός πρέπει να νικήσει μόνος του τον ιό. Αν το ανοσοποιητικό δεν έχει εκπαιδευτεί από πριν, οι πιθανότητες είναι σημαντικά μικρότερες.

Η δημιουργία πλήρους ανοσιακής απόκρισης χρειάζεται χρόνο. Ο οργανισμός συνήθως χρειάζεται 2 έως 4 εβδομάδες μετά τον εμβολιασμό για να παράγει αρκετά αντισώματα και κύτταρα μνήμης. Σε αυτό το διάστημα το ζώο είναι ακόμα ευάλωτο.

Συνήθως: τα πρώτα αντισώματα εμφανίζονται μετά από 5-7 ημέρες· σταθερή προστασία σχηματίζεται μετά από 2-4 εβδομάδες.

Όλα τα εμβόλια των γατών χωρίζονται συμβατικά σε δύο μεγάλες ομάδες.

Τα βασικά εμβόλια συνιστώνται για όλες τις γάτες, ανεξάρτητα από ηλικία, ράτσα ή τρόπο ζωής — ακόμα κι αν το ζώο δεν βγαίνει ποτέ έξω. Ο λόγος είναι απλός: οι παθογόνοι παράγοντες μπορούν να μπουν στο σπίτι με τα παπούτσια, τα ρούχα, τα χέρια ή αντικείμενα.

1. Πανλευκοπενία (Feline Panleukopenia Virus, FPV). Η πιο επικίνδυνη ιογενής ασθένεια των γατών. Γνωστή και ως «νόσος της γάτας» ή λοιμώδης εντερίτιδα. Προσβάλλει το έντερο, τον μυελό των οστών και το ανοσοποιητικό. Η θνησιμότητα στα γατάκια μπορεί να φτάσει το 90%. Ο ιός είναι πολύ ανθεκτικός και μπορεί να επιβιώσει στο περιβάλλον πάνω από έναν χρόνο.

2. Ερπητοϊός των γατών (FHV-1). Προκαλεί ιογενή ρινοτραχειίτιδα. Κύρια συμπτώματα: καταρροή, έλκη στα μάτια, επιπεφυκίτιδα, φτερνίσματα, βήχας, δυσκολία στην αναπνοή. Μετά την ανάρρωση ο ιός μένει στον οργανισμό για όλη τη ζωή και η ασθένεια μπορεί να επανέλθει σε περιόδους άγχους.

3. Καλικιιός (FCV). Πολύ διαδεδομένος ιός. Προκαλεί έλκη στο στόμα, φλεγμονή της γλώσσας, υψηλό πυρετό, καταρροή, χωλότητα και μερικές φορές σοβαρή πνευμονία. Υπάρχουν πολλά στελέχη του ιού, γι' αυτό μια εμβολιασμένη γάτα μπορεί μερικές φορές να αρρωστήσει, αλλά πολύ πιο ήπια.

4. Λύσσα. Σχεδόν πάντα θανατηφόρα όταν εμφανιστούν συμπτώματα και επικίνδυνη όχι μόνο για τα ζώα αλλά και για τους ανθρώπους. Σε πολλές χώρες το εμβόλιο είναι υποχρεωτικό από τον νόμο, ειδικά αν η γάτα ταξιδεύει, βγαίνει έξω, συμμετέχει σε εκθέσεις ή περνά σύνορα.

Αυτά τα εμβόλια γίνονται μόνο όταν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου.

1) Λευχαιμία των γατών (FeLV). Πολύ σοβαρή ιογενής ασθένεια. Προσβάλλει το ανοσοποιητικό, τον μυελό των οστών και το αίμα. Αυξάνει τον κίνδυνο όγκων, σοβαρών λοιμώξεων και αναιμίας. Το εμβόλιο συνιστάται για γατάκια, γάτες με πρόσβαση έξω και ζώα που έρχονται σε επαφή με άλλες γάτες.

2) Χλαμυδίωση (Chlamydia felis). Βακτηριακή λοίμωξη που προκαλεί σοβαρή επιπεφυκίτιδα, εκκρίσεις από τα μάτια και φλεγμονή του αναπνευστικού. Συνήθως γίνεται σε εκτροφεία, καταφύγια και σπίτια με πολλές γάτες.

3) Bordetella bronchiseptica. Προκαλεί λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού, πιο συχνές σε καταφύγια, ξενοδοχεία ζώων και εκτροφεία. Οι περισσότερες γάτες του σπιτιού δεν χρειάζονται αυτό το εμβόλιο.

4) FIV (ιός ανοσοανεπάρκειας των γατών). Σε ορισμένες χώρες υπάρχει εμβόλιο, αλλά χρησιμοποιείται περιορισμένα, δεν δίνει πλήρη προστασία και μπορεί να δυσκολέψει τη διάγνωση της ασθένειας.

5) FIP (λοιμώδης περιτονίτιδα των γατών). Υπάρχει ενδορινικό εμβόλιο κατά του κορωνοϊού των γατών, αλλά η αποτελεσματικότητά του θεωρείται ανεπαρκώς αποδεδειγμένη.

Για μια γάτα που ζει αποκλειστικά μέσα στο σπίτι συνήθως συνιστώνται: πανλευκοπενία, ερπητοϊός, καλικιιός. Λύσσα — ανάλογα με τις νομικές απαιτήσεις, τα ταξίδια και τις συστάσεις του κτηνιάτρου σας. Το FeLV συνήθως δεν χρειάζεται αν η γάτα δεν έρχεται σε επαφή με άλλα ζώα.

Αυτό σχετίζεται με τα μητρικά αντισώματα. Τις πρώτες εβδομάδες της ζωής του, ένα γατάκι παίρνει προστασία μέσω του γάλακτος της μητέρας του. Αυτά τα αντισώματα προστατεύουν το γατάκι, αλλά εμποδίζουν και το εμβόλιο να δράσει.

Αν εμβολιαστεί πολύ νωρίς, τα μητρικά αντισώματα θα καταστρέψουν το εμβόλιο. Αν εμβολιαστεί πολύ αργά, η μητρική προστασία θα έχει ήδη χαθεί ενώ η δική του ανοσία δεν θα έχει ακόμα σχηματιστεί.

Γι' αυτό ο εμβολιασμός γίνεται σε σειρά: 8 εβδομάδες· 12 εβδομάδες· μερικές φορές 16 εβδομάδες. Αυτό πρακτικά εξασφαλίζει μια στιγμή όπου το εμβόλιο μπορεί να «διδάξει» το ανοσοποιητικό.

Η ανοσιακή μνήμη εξασθενεί σταδιακά. Τα επίπεδα αντισωμάτων μειώνονται και τα κύτταρα μνήμης λειτουργούν λιγότερο αποτελεσματικά. Με τον καιρό η προστασία πέφτει τόσο που ο οργανισμός γίνεται ξανά ευάλωτος στη λοίμωξη. Γι' αυτό τα περισσότερα εμβόλια χρειάζονται επαναληπτικές δόσεις.

Ναι, κανένα εμβόλιο δεν δίνει εγγύηση 100%. Όμως μια εμβολιασμένη γάτα θα περάσει την ασθένεια πολύ πιο εύκολα, χωρίς σοβαρές επιπλοκές και με ελάχιστο κίνδυνο για τη ζωή της. Ο στόχος του εμβολιασμού είναι να μειωθεί η σοβαρότητα της ασθένειας και να αποτραπούν θανατηφόρες εκβάσεις.

Τα σύγχρονα εμβόλια περνούν αυστηρό ποιοτικό έλεγχο και είναι πολύ καλά καθαρισμένα. Παρενέργειες είναι πιθανές (λήθαργος, ελαφρύς πυρετός), αλλά είναι σπάνιες και περνούν γρήγορα.

Ο κίνδυνος σοβαρών επιπλοκών μετά τον εμβολιασμό είναι κλάσματα του τοις εκατό. Αντίθετα, ο κίνδυνος θανάτου από ορισμένες λοιμώξεις φτάνει: 50-90% για την πανλευκοπενία· σχεδόν 100% για τη λύσσα όταν εμφανιστούν συμπτώματα. Ακριβώς γι' αυτό οι κτηνιατρικοί οργανισμοί σε όλο τον κόσμο θεωρούν τον εμβολιασμό ένα από τα πιο αποτελεσματικά μέτρα για την προστασία της υγείας των γατών.

Επανεμβολιασμός είναι η επαναληπτική χορήγηση ενός εμβολίου μετά τον αρχικό εμβολιασμό, για να διατηρηθεί η ανοσιακή προστασία.

Αρχικός εμβολιασμός γατακιού: 8-9 εβδομάδες — πρώτο εμβόλιο κατά πανλευκοπενίας, ερπητοϊού και καλικιιού· 12 εβδομάδες — δεύτερη δόση· 16 εβδομάδες — μπορεί να χρειαστεί τρίτη δόση αν ο εμβολιασμός ξεκίνησε νωρίς· 12-16 εβδομάδες — πρώτο αντιλυσσικό εμβόλιο· 12 μήνες μετά την ολοκλήρωση του αρχικού κύκλου — πρώτος επανεμβολιασμός.

Ενήλικες γάτες: πανλευκοπενία (FPV) — η ανοσία διαρκεί πολύ, επανεμβολιασμός κάθε 3 χρόνια· ερπητοϊός (FHV-1) και καλικιιός (FCV) — κάθε χρόνο αν ο κίνδυνος είναι υψηλός, κάθε 3 χρόνια αν είναι χαμηλός· λύσσα — το διάστημα εξαρτάται από το εμβόλιο και τη νομοθεσία της χώρας (1 ή 3 χρόνια)· FeLV — κάθε χρόνο αν ο κίνδυνος μόλυνσης παραμένει.

Γατάκια: ο υψηλότερος κίνδυνος σοβαρών λοιμώξεων — ο εμβολιασμός είναι ιδιαίτερα σημαντικός.

Ενήλικες γάτες (1-7 ετών): με έγκαιρο εμβολιασμό η ανοσία συνήθως διατηρείται καλά.

Ηλικιωμένες γάτες (άνω των 10-12 ετών): η ηλικία από μόνη της δεν είναι λόγος να παραλειφθεί ο εμβολιασμός, αλλά πριν από το εμβόλιο γίνεται κλινική εξέταση.

Ο κτηνίατρος μπορεί να προτείνει εξατομικευμένο πρόγραμμα αν η γάτα: κυκλοφορεί ελεύθερα έξω· ζει σε εκτροφείο ή καταφύγιο· ταξιδεύει συχνά· έχει χρόνιες ασθένειες· έχει ανοσοανεπάρκεια· παίρνει ανοσοκατασταλτικά φάρμακα· είναι έγκυος ή θηλάζει γατάκια.

Στις περισσότερες περιπτώσεις — ναι. Παρόλο που ορισμένα εμβόλια γίνονται μόνο μία φορά κάθε τρία χρόνια, ο τακτικός επανεμβολιασμός παραμένει σημαντικό μέρος της πρόληψης. Η προστασία δεν γίνεται «μόνιμη» με την ηλικία, γι' αυτό σε κάθε ετήσιο έλεγχο ο κτηνίατρος αξιολογεί την υγεία της γάτας και τον κίνδυνο λοίμωξης και αποφασίζει ποια εμβόλια χρειάζονται πραγματικά ανανέωση εκείνη τη χρονιά.